Op werkbezoek
in Albanië, land van grote tegenstellingen
De SRTV kreeg een uitnodiging van Caritas-Albanië om training te
geven aan hun medewerkers van de 54 gezondheidscentra verspreid over heel
Albanië. Elma van den Nouland bracht in juni een werkbezoek en nam
van de gelegenheid gebruikt om een aantal projecten te bezoeken. Hier
volgt haar impressie.
Achtergrondinformatie
Albanië is een van de Europese landen waaraan in de Nederlandse media
weinig aandacht wordt besteed en de berichten die er zijn, zijn over het
algemeen niet al te positief. Zo was er vorig jaar het bezoek van George
W. Bush waar televisiebeelden de wereld overgingen en het deden voorkomen
dat tijdens het schudden van handen, Bush van zijn horloge werd beroofd.
(Bush verklaarde later dat hij zelf zijn horloge had afgedaan). Een andere
gelegenheid waarbij Albanië dit jaar in het nieuws kwam was bij het
ontploffen van een munitieopslagplaats waarbij 1000 huizen verwoest werden,
9 doden vielen en veel gewonden.
Albanië is een land met 3,6 miljoen inwoners. Er heeft vanaf de tweede
wereldoorlog tot aan 1991 een streng communistische dictatuur geheerst.
Als Albanië in 1991 haar deuren naar de buitenwereld opent, ziet
men een land dat veel armoede kent. Dit is enerzijds veroorzaakt door
de bovenmatige investering in militaire middelen en anderzijds in de afgelegen
ligging van het land.
Piramide
Na de val van het communisme in 1991, probeert het land een radicale omslag
te maken door hervormingen door te voeren in politieke en sociale zin.
Dit door de regering gesteund piramide investeringsplan, bedoeld om de
economie een opwaartse duw te geven, luidt het faillissement van het land
in.
Totale onervarenheid met de principes van de vrijemarkteconomie leidde
er onder andere toe dat grote delen van de bevolking al zijn bezit stopte
in deze piramidespelen. In 1997 werd duidelijk dat alle investeringen
verloren waren hetgeen een gewelddadige opstand tot gevolg had waarbij
2000 mensen omkwamen.
Een volgende crisis wachtte het nog straatarmer geworden land met haar
drie miljoen inwoners, toen het in de lente van 1999, overspoeld werd
door bijna een half miljoen vluchtelingen uit Kosovo.
Het is dan ook met deze achtergrond informatie dat ik naar Albanië
vertrok. Voorbereid om een land te bezoeken waar veel mensen in (vaak
stille) armoede leven.
Dat de sporen van het voorbije communisme nog duidelijk aanwezig zijn
blijkt onder andere uit de standbeelden op het grote plein in het centrum
en de minstens 60 jaar oude flatgebouwen in de hoofdstad Tirana, waar
in al die jaren niets is onderhouden.
ROMA
Mijn eerste dag in Tirana stond in het thema van de ROMA gemeenschap.
Deze mensen wonen verspreid over de hoofdstad in groepen bijeen. De groep
die ik bezoek woont op een veld naast het treinstation. 20 families, (waarvan
sommigen met 12 kinderen) wonen in zelfgemaakte huizen, van plastic, oude
deuren en kozijnen. Binnenin ziet het er naar omstandigheden netjes uit.
Het huisraad is grotendeels van het grof vuil afkomstig. De mensen hebben
geen elektriciteit en water, en zijn niet aangesloten op het rioleringssysteem
van de stad. Men leeft van de verkoop van oud ijzer en gebruikte blikjes.
Water wordt kilometers verderop beschikbaar gesteld door een bevriende
landeigenaar. De mensen worden er door het stadsbestuur gedoogd, al zal
het niet al te lang meer gaan duren voordat de mensen plaats moeten gaan
maken voor een groot nieuwbouw project.
De kinderen gingen tot nu toe niet naar school. Zij worden al op jonge
leeftijd ingezet om te zorgen voor inkomsten voor de familie. Kinderen
worden de straat opgestuurd om te bedelen of om te werken.
Een recentelijk onderzoek heeft aangetoond dat kinderen uit deze bevolkingsgroep
veelal worden uitgebuit en verhandeld naar West Europese landen, om hier
gedwongen te werken en te bedelen.
SKHEJ is een lokale organisatie die zich het lot van deze bevolkingsgroep
heeft aangetrokken. Op twee plaatsen in de stad is men begonnen om de
kinderen samen te brengen en hen aangepast onderwijs te geven. Veelal
hebben deze kinderen al een aantal jaren op straat doorgebracht. Het vraagt
de nodige aanpassing om ze weer in de schoolbanken te krijgen. Door de
kinderen ontbijt en lunch op school te geven, wordt er aan dacht geschonken
aan gezonde voeding en tafelmanieren. Veel ouders zijn moeilijk te overtuigen
van de waarde van onderwijs voor hun kinderen. Velen missen het inkomen
wat de kinderen anders thuis brengen. Door de kinderen twee maaltijden
per dag te geven, wordt dit ook als een vorm van compensatie ervaren.
Medewerkers van SKHEJ trekken er iedere dag op uit om de families te bezoeken
en de ouders zoveel mogelijk bij het onderwijs project te betrekken.
Met de medewerkers heb ik een middag gewerkt rondom het thema kinderhandel,
-smokkel en kinderarbeid. Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen
deze drie termen? Wat herkennen wij in ons werk en wat kunnen wij doen
om het te voorkomen?
Caritas Albanië
Caritas Albanië is een organisatie opgericht vanuit de Albanese Katholieke
kerk. Deze organisatie is sinds de 90er jaren actief op het gebied van
gezondheidszorg, sociale activiteiten en noodhulp. In 2005 is hier de
groep: religieuze congregaties tegen mensenhandel aan toegevoegd. Een
dag van mijn bezoek was een gesprek met deze groep van ongeveer 20 religieuzen
van verschillende congregaties. De zusters zijn verspreid over heel Albanië
betrokken bij voornamelijk preventieve activiteiten. Een van de activiteiten
bestond uit het samenstellen van een jaarkalender, waarbij foto’s,
leuzen en gedichten over het thema mensenhandel stonden. Tijdens dit gesprek
werd er algemene informatie uitgewisseld, maar kwamen er ook veel vragen
over de situatie in Nederland. Albanië heeft gedurende vele jaren
de grenzen gesloten had. Men heeft daardoor weinig idee van wat er in
het westen gebeurd en in welke sectoren mensen die verhandeld worden werkzaam
zijn.
Albanië is een arm land binnen de Europese grenzen, waar veel vrouwen
geronseld worden om te gaan werken in voornamelijk Italië, Griekenland,
maar ook in andere west Europese landen. Duidelijk een ‘land van
herkomst’, waar mensen alle redenen lijken te hebben om hun toekomst
elders te zoeken voor werk en geld.
Het zuiden
Gedurende mijn verblijf van een week heb ik ook de gelegenheid gehad om
een bezoek te brengen aan het zuidelijker gelegen Fier. Een tocht van
een paar uur, langs de kust waar we stad Durësi passeerde op weg
naar Vlore. Wat hier voornamelijk opviel zijn de mega bouwprojecten: overal
staan nieuwe prachtige huizen, flatgebouwen en appartementen. Het aantal
in aanbouwzijnde of pasgebouwde flatgebouwen is ontelbaar. En dat in een
land waar extreme armoede heerst en waar mensen tien jaar geleden nog
al hun bezittingen hadden verloren.
Volgens de verschillende mensen waar ik de vraag heb neergelegd, blijkt
veel gebouwd te worden met geld dat verdiend wordt met drugshandel en
mensenhandel.
Na de val van het communisme ontstonden mogelijkheden om met een speedboot
vanuit Vlora naar Italië uit te wijken. Duizenden mensen zijn op
die manier de armoede in eigen land ontvlucht en lieten zich naar Italië
smokkelen. Onder hen waren ook vrouwen die als prostituee naar het westen
werden verhandeld. Sinds november 2005 geld een totaal verbod op het varen
met speedboten.
Van het geld wat met deze illegale praktijken verdiend werd (en nog steeds
wordt), wordt opnieuw geïnvesteerd in Albanië. Hierdoor lijkt
het dat het land een enorme economische groei doormaakt, maar in werkelijkheid
is het een kleine groep die alle vastgoed in handen heeft.
Het is triest om te zien dat er dorpen zijn waar iedereen schijnt te leven
van de illegale handel: slachtoffers van mensenhandel die worden uitgebuit
en ronselaars en pooiers die het uitgebuite geld weer naar hetzelfde dorp
terugsluizen om er later in een mooi huis te kunnen wonen…..
Lushnja en Fier
Op de weg naar het zuiden hebben we een tweetal Caritas klinieken bezocht
in de plaatsen Fier en Lushnja. Begin 90er jaren zijn er een aantal Italiaanse
zusters naar Albanië gekomen op uitnodiging van Moeder Theresa (zelf
Albanese van geboorte) De meeste zusters zijn werkzaam binnen de gezondheidszorg.
Ook in Fier en Lushnja worden grote nieuwe gebouwen neergezet. De zusters
in Fier zijn naast hun werk in de kliniek ook begonnen met een groot preventieproject.
50 jonge vrouwen krijgen een gedegen opleiding met een maandelijks inkomen.
Dit alles om te voorkomen dat zij de duistere sprong wagen naar Italië
en Griekenland. Door hen een maandelijks inkomen te garanderen, brengen
zij geld thuis. Daarnaast leren zij allerlei vaardigheden die hen helpen
om later een eigen bedrijfje te kunnen beginnen. De projecten die gemaakt
worden zijn van hoge kwaliteit en de inkomsten worden aan het eind van
het school/werk jaar als winst uitgekeerd.
Mensenhandel en gezondheidszorg
Dit was het thema van de trainingsdag aan de universiteit van Tirana voor
de 140 artsen en verpleegkundigen, allen werkzaam bij een van 54 gezondheidscentra
van Caritas. Aan de hand van verschillende studies die in Europa gedaan
zijn door de London School of Hygiene en Tropical Medicine was ik gevraagd
om de risico’s en gevolgen van mensenhandel op de gezondheid van,
voornamelijk vrouwen, te bespreken. Doordat een aantal van de aanwezigen
regelmatig in hun praktijk te maken hebben met slachtoffers van mensenhandel
ontstond er aan de hand van een casus interessante discussies. Welke vragen
kun je als arts of verpleegkundige stellen? Wat wil je weten? Waarom?
Welke vragen zijn cultureel gezien taboe? Wat doe je met informatie als
je weet dat een vrouw slachtoffer is geweest van mensenhandel? Wat kun
je doen?
Aan het eind van de dag bleven er veel vragen over; vragen waar geen eenduidig
antwoord op is. Over een ding waren alle aanwezigen het wel eens: Mensenhandel
is een gezondheidsvraagstuk waar veel meer aandacht voor zou moten komen.
Albanië is duidelijk een voorbeeld van een land van herkomst. Aan
het eind van het traject keren veel vrouwen terug naar Albanië, veelal
getraumatiseerd. Er is weinig bekend van wat de vrouwen in de tussenliggende
periode hebben meegemaakt, waar ze gewerkt hebben etc. Het werd dan ook
als zeer verhelderend ervaren om de verschillende sectoren benoemd te
zien waar slachtoffers mensenhandel werkzaam zijn.
Different & Equal
Different en Equal (D&E) is een lokaal non-gouvernementele organisatie
(NGO) waarvan het kantoor in Tirana staat. Hier ontmoet ik een zestal
medewerkers van de verschillende activiteiten van D & E. Dit project
heeft een opvanghuis voor slachtoffers mensenhandel. Een groot huis waar
ruimte is voor 15 slachtoffers, een aantal zwanger of met kleine kinderen.
Aan het project zijn twee verpleegkundigen verbonden die ervoor zorgen
dat de vrouwen medische hulp krijgen. Veel vrouwen hebben gynaecologische
klachten, geslachtsziektes en zij hebben vaak psychische problemen na
de traumatische ervaring van het verhandeld te zijn geweest.
In het opvanghuis gelden strenge regels. De vrouwen houden alles zelf
schoon, koken en wassen. Door een aantal gezamenlijke activiteiten zowel
als individuele begeleiding, hoopt men dat er zo weer enige structuur
komt in het leven van de vrouwen en de kinderen.
Tijdens deze eerste fase van herstel hebben de slachtoffers intensief
contact met maatschappelijk werk en met de onderwijzer. Deze laatste leert
de vrouwen zowel handvaardigheden als koken. Daarnaast wordt er gekeken
wat de vrouw aan opleiding nodig heeft om werk te vinden.